Anasayfa » Folklor » Köçek





Köçek Kıyafeti

 

 

Kadın kıyafetleri giyerek dans eden erkeklere dilimizde “köçek” deniyor. Köçekler, Osmanlı döneminde  17.
 
yüzyıldan 19. yüzyıla kadar İstanbul ve saray eğlencelerinde önemli ve vazgeçilmez unsurlarmış.
 
 
 
Kadın dansçıların veya rakkaselerin yerine, halka açık ortamlarda, meyhanelerde, düğün, nişan, sünnet
 
töreni gibi eğlencelerde yakışıklı, genç erkeklerin dans etmeleri esasmış. Bu dansçılara rakkas da
 
deniliyormuş. Genellikle gayrımüslim ya da Çingene erkekler köçek olurlarmış. 18. yüzyılın sonlarında
 
Dimetokalı Çingene Benli Ali,  Hırvat Büyük Afet, Ermeni Küçük Afet, Çingene Köçek İsmail ünlü
 
köçeklermiş. Köçek olacak gençler küçük yaşlardan itibaren eğitilirler; yaşlanan köçekler ise genç köçeklere
 
öğretmenlik ya da ‘Köçek kolu’ adı verilen gruplara yöneticilik yaparlarmış. Reşat Ekrem Koçu, pek çok
 
köçek hikayesini oldukça renkli bir şekilde anlatmıştır.
 
 
 
Köçekler, dans ederken çalpare adı verilen bir tür zil yada kastanyet çalarlarmış. Bugünün köçekleri döküm
 
pirinçten yapılan ve parmaklara takılan küçük ziller çalıyorlar.
 
 
 
Köçeklerin dans etmeleri için bestelenen oyun havalarına köçekçe deniyor. Ünlü saray müzisyenleri
 
köçekçeler de bestelemişler.
 
 
 
Tanzimat döneminde 19.yüzyılda köçeklik yasaklanmış. Böylece köçekler saraydan atılmış. Fakat toplumun
 
benimsediği şeyler yasakladım deyince kaybolmazlar. Köçeklik için de böyle olmuş. İstanbul’dan ve
 
saraydan atılmış olan köçekler bütün Anadolu coğrafyasına dağılmışlar.
 
 
 
Bugüne dek varlığını sürdüren köçeklik bazı yörelerin vazgeçilmez eğlencesi. Ne yazık ki köçeklik hakir
 
görülen, kötü deyimlerle anılan bir meslek olmuş. Küçüklüğünde kısa bir süre köçeklik yapmış olan değerli
 
sanatçı Neşet Ertaş hep utandığı için dans etmekten vazgeçip bağlamaya yöneldiğini; köçekliğin toplum
 
tarafından hor görülen bir meslek olduğunu bir röportajında söylemişti.
 
 
 
İlk bahar ve yaz aylarında yolunuz Fener­Balat bölgesine düşerse köçeklerin oynadığı bir eğlenceye denk
 
gelebilirsiniz. Çünkü Fener­Balat, İstanbul’un küçük Kastamonu’sudur denilebilecek kadar çok
 
Kastamonu’lunun yaşadığı bir yer.